Пĕррехинче каçалапа пахчана тухса çĕмĕрт йывăççи айĕнчи сак çине пырса лартăм. Çуркуннеччĕ ун чухне. Шап-шурă çеçкеллĕ, ырă шăршăллă пĕр турачĕ аялалла усăннă та, лăпкă çил вĕрнĕ майăн ман питĕм çинех сĕртĕне-сĕртĕне илет, мана ачашлать тейĕн. Çак вăхăтра пĕр юрăри сăмахсем аса килчĕç:
«Хĕрпе каччă тĕлĕреççĕ,
Ларнă вăрттăн сак çине.
Ай, мĕн-ма-ши, çĕмĕрт, эсĕ
Вăратмастăн вĕсене?»
Мĕн чухлĕ шухăш килмерĕ-ши пуçа... Темшĕн мана тунсăх пусса илчĕ. Шăп çак самантра тăрук купăс сасси, шавлани, юрлани илтĕнсе кайрĕ. Эх, пĕлетĕр-и эсир? Çав купăс сассине илтсессĕнех ман чунăмри тунсăх таçта кайса çухалчĕ, кăмăлăм уçăлчĕ, чĕре хаваслăхпа тулчĕ, кĕвĕ-çемĕ çунат хушрĕ тейĕн.
Ахальтен мар çакă. Эпир çемьере сакăр ача пулнă: ултă пичче, пĕр аппа. Пиччесем пурте хуткупăс калама пĕлнĕ. Пĕрле пуçтарăнсан, пушă вăхăтра, пĕрин хыççăн тепри тĕрлĕ кĕвĕсем, такмаксем вылятчĕç.
Çавăнпах пулĕ купăс калакансене, юрлакан-ташлакансене паянхи кун та пысăка хурса питĕ хисеплетĕп. Çакăн пек çынсенчен пĕри маншăн — Аслă Чак ялĕнче пурăнакан Галина Андреевна Матвеева. Вăл чăн-чăн ăста купăсçă, нумай çул районти «Парне» фольклор ушкăнне ертсе пынă. Мăшăрĕпе Геннадийпе вĕсем виçĕ ача çуратса, пăхса ÿстерсе пурнăç çулĕ çине кăларнă. Ачисем пурте ĕçчен те хастар. Манăн паян Михаил ывăлĕ çинчен сăмах пуçарас килет. Вăл ялти шкулта вĕреннĕ чухнех сцена çине тухма пуçланă. Амăшĕ баян çинче вылянă, ывăлĕ юрă шăрантарнă, купăс каланă.
Майĕпен-майĕпенех музыка уншăн пурнăçри тĕп тĕллев пулса тăнă. Шкултан вĕренсе тухсан пĕр иккĕленсе тăмасăр Шупашкарти Ф.П. Павлов ячĕллĕ музыка училищине çул тытать, фольклор уйрăмĕнче ăсталăхне туптать. Вăл пур енĕпе те пултаруллă пулнине часах асăрхаççĕ те «Чăваш Ен» ансамбле юрлама чĕнеççĕ. Ун чухне вăл 3-мĕш курс студенчĕ. Çамрăк каччă çак ушкăнра паллă солист пулса тăрать. Пĕр вăхăтрах вĕренет те, ĕçлет те. Паллах, çăмăлах мар пулнă ĕнтĕ, анчах юратнă професси ăна йывăрлăха çĕнтерсе малалла утма чĕннĕ.
Михаил Матвеев музыка училищине вĕренсе пĕтерсен И.Я. Яковлев ячĕллĕ Чăваш патшалăх педагогика университетне музыка факультетне вĕренме кĕрсе пĕлĕвне малалла тăсать. Кунта та хăвăртах пултарулăхĕпе палăрать. Нумаях та вăхăт иртмест, ăна З. Козлова ертсе пыракан «Уяв» ансамбле йыхравлаççĕ. Пĕр сăмахсăрах килĕшет юрăçă. Ансамбль артисчĕсем Акатуйсенче, уявсенче, тĕрлĕ мероприятисенче халăха мĕн чухлĕ савăнтарман-ши, шутласа та пĕтерес çук.
2004 çулта Михаил Геннадьевича Чăваш патшалăх филармонийĕн «Çавал» ушкăнĕнче юрлама хапăлласа йышăнаççĕ. Кунта унăн пултарулăхĕ тата çÿллĕрех шая çĕкленет. Вăл юрланисĕр пуçне купăс калать, çăмăллăн тĕрлĕ хусканусем туса чăваш халăх ташшин илемне уçса парать. Курса ларнă чух хăвăн та сцена çине тухса урасене тапăртаттарса ĕлĕкхилле чăвашла ташша çапас килсе каять.
Тата вăл шăхличпе /свирель\ тĕлĕнмелле пысăк асамлăхпа вылять. Хаваслă кĕввисем те, хурлăхлăраххисем те чĕре патне çитсе вырнаçаççĕ. Шăхлич çине пÿрнисемпе пуссан тухакан кашни сасăн пĕлтерĕшĕ пысăк. Калăпăр, хурлăхлăрах сасăсем вăрăмраххăн тухаççĕ, вăл чăвашсен авалхи йывăр пурнăçне сăнласа панă пек туйăнать. Параппан çапнă чух вара вăл чăн-чăн йыхравçă тейĕн. «Тухăр юрлама, тухăр ташлама», — тенĕ пек параппана патаккисемпе кĕвĕллĕн патлаттарать, çав хушăрах юрлать, ташлама та пултарать.
Матвеевсем çемйипех пултаруллă çынсем, музыкăна юратаççĕ тесен пĕрре те йăнăш пулмĕ. Ахальтен мар вĕсем республикăра иртекен çемье конкурсĕсене пĕрре кăна мар хутшăннă. «Хыпар» хаçатра çапла çырни пур: «Матвеевсен çемйишĕн Шупашкарта иртнĕ «Эпĕ, эсĕ, вăл — эпир пурте туслă çемьерен!» фестиваль Дипломĕ чи хакли. Сцена çинче Галина Андреевна, ывăлĕ Миша, хĕрĕсем Любăпа Оля, мăнукĕ Даша хăйсен пултарулăхĕпе паллаштарнă. Çемье ансамблĕ баян кĕввипе, шакăртма сассипе халăх юррисене чуна илмелле шăрантарнă. Тумĕсем хитре, ташшисем килĕшÿллĕ, юрри-кĕвви ĕлкен», — çапла хак панă вĕсен пултарулăхне. Çемье районта ирттерекен конкурссенче те пĕрремĕш вырăнсем йышăннă, республикăри конкурсра лауреат ятне çĕнсе илнĕ, Диплома тивĕçлĕ пулнă.
«Çавал» ушкăн йĕркеленнĕренпе кăçал 50 çул çитет. Çак хушăра артистсем ăçта кăна çитмен-ши? Хамăр республикăри тата çĕршыври ялсемпе хуласенче, Мускавра, Санкт-Петербургра, Тутар, Мари Эл, Мордва республикисенче, Самара, Пенза, Ульяновск облаçĕсенче, Норвеги, Польша, Бельги, Беларуç çĕршывĕсенче пулнисем кашнин чĕринчех упранаççĕ. Коллектив аякри гастрольсенчен те ялан парнесемпе, Дипломсемпе, Тав хучĕсемпе таврăнать. Вĕсем сцена ăстисен пултарулăхне, коллективăн çитĕнĕвĕсене кăтартса параççĕ. Кунта, паллах, Михаил Матвеевăн тÿпи те пысăк. «Çавалра» вăл 22 çул ытла ĕçлет. Çак хушăра Чăваш Республикин Культура министерствин, Чăваш Патшалăх Канашĕн Хисеп грамотисене тивĕçнĕ, ытти наградăсем те нумай унăн.
Михаил Геннадьевич «Çавал» ушкăна ертсе пыракан Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ артистки Лилия Вавиловна Прокопьева çинчен ырă сăмахсем калать: «Хăйĕн ĕçне чунтан юратса пурнăçлать, пире вĕрентсе, пулăшса, хавхалантарса пырать. Александрпа Любовь Ильинсем, Наталия Васильева, Ольга Ендерова юрăçсем тата тĕрлĕ инструментсемпе вылякансем — пурте пĕр-пĕрне ăнланса пĕр çемьери пек пурăнатпăр. Çакă сцена çинче ăнăçусем тума хавхалану кÿрет».
Михаил Геннадьевичăн мăшăрĕ Марина та юрăçă. Вăл — «Уяв» ушкăнра. Виçĕ ача вĕсен. Хĕрĕсем Полинăпа Ульяна ÿссе çитĕнсе пурнăç çулĕ çине тухнă ĕнтĕ. Ывăлĕ Петя 4-мĕш класра вĕренет. Ашшĕ пекех юрлама юратать, концертсене çÿрет. «Пĕррехинче концерт курма унпа пĕрле кайнăччĕ эпĕ. Тăршшĕпех ашшĕн юррисене пĕр чарăнмасăр, такăнмасăр юрласа ларчĕ: Миша — сцена çинче, Петя — залра манпа юнашар», — тет ун пирки асламăшĕ Галина Андреевна йăл кулса. Апла пулсан Матвеевсен çемйинче тепĕр сцена ăсти çитĕнет.
Çапла пултăр!
Эпир Михаил Геннадьевича ăнăçусем сунатпăр. Хамăрăн Вăрмар тăрăхĕнче пур енĕпе те пултаруллă, иксĕлми талантлă сцена ăсти пурришĕн савăнатпăр, мухтанатпăр!
Анисса БЕЛОВА,
журналист, Чăваш наци культурин халăх артистки
